Электр энергиясы неге қымбаттайды және бизнеске не істеу керек

Бес жыл бұрын киловатт-сағат бизнеске шамамен 20 теңге тұратын. Бүгін Қазақстан бойынша орташа тариф — 47 теңге. Бұл 2,3 еселік өсім, әрі ол бір реттік секіріс болған жоқ: баға жыл сайын, орта есеппен шамамен 17%-ға көтерілді.

Кәсіпорын үшін бұл — шығыстардың ең қолайсыз түрі. Оларды келіссөзбен азайтуға болмайды, келесі тоқсанға ауыстыруға болмайды және дәл жоспарлауға да болмайды: келесі жылдың тарифі бюджет бекітіліп қойған кезде жарияланады.

Өсім қайдан шығады

Себебі бір фактор емес, үшеу, әрі үшеуі де ұзақ мерзімді.

• Тозған желілер мен станциялар. Қазақстанның генерациясы мен тарату желілерінің едәуір бөлігі ондаған жыл бұрын салынған. Оларды жаңғырту тарифке салынады — әйтпесе оны қаржыландыратын көз жоқ.
• Тұтынудың өсуі. Өнеркәсіп, майнинг және тұрғын үй құрылысы жүктемені жаңа қуаттардың іске қосылуынан жылдамырақ арттырады. Тапшылық әрқашан бағаны көтереді.
• Жаңартылатын энергетикаға көшу. Жаңа генерация құрылысы тариф арқылы төленеді, бұл да шотта көрініс табады.

Бұл факторлардың бірде-бірі бір-екі жылда жоғалмайды. Бес жылдан кейін электр энергиясы бүгінгіден айтарлықтай қымбат болады деп есептеген дұрыс.

Бұл есеп үшін нені білдіреді

Дәл осы жерде бүкіл шешім логикасын төңкеретін нәрсе пайда болады.

Кәсіпорын станцияның құнын ағымдағы электр шотымен салыстырғанда, шот сол күйінде қалады деп жасырын түрде есептейді. Шындығында шот өседі — онымен бірге станция үнемдейтін сома да өседі.

Станция уақыт өте қымбаттамайды. Ол алмастыратын электр энергиясы қымбаттайды. Сондықтан тариф неғұрлым ұзақ өссе, салынған қаражаттың қайтарым мерзімі соғұрлым қысқа.

Біздің калькулятор екі өтелу мерзімін көрсетеді: біріншісі — бүгінгі тариф бойынша, екіншісі — оның өсуін ескергенде. Екіншісі әрқашан қысқа, әрі бұл маркетингтік әдіс емес, арифметика.

Ақшамен айтқанда қанша

Электр энергиясына айына 3 500 000 теңге төлейтін нысанды алайық — бұл сауда орталығы немесе орташа өндірістік цех.

• Тариф 47 теңге болғанда бұл айына шамамен 74 000 кВт·сағ.
• Жылына — шамамен 42 миллион теңге.
• Егер тариф жылына 17%-ға өссе, бес жылдан кейін сол көлем жылына шамамен 92 миллион теңгеге түседі.

Әңгіме тұтынудың өсуі туралы емес. Нысан бұрынғыдай тұтынады — жай ғана екі есе көп төлейді.

Желілік станция осы тұтынудың күндізгі бөлігін өз өндірісімен жабады. Панельдер 25 жыл және одан ұзақ жұмыс істейді, инверторлар — станцияның 5–10 жыл кепілдігі бар жеке бөлігі. Осы уақыттың бәрінде нысан тек өз өндірісінен тыс желіден алғаны үшін ғана төлейді.

Жұмыс істеп тұрған нысандар нені көрсетеді

Төмендегі сандар біздің станциялардан алынған, болжанған емес.

• Шымкенттегі қойма кешені, 138 кВт. 2018 жылдан бері жұмыс істейді. Жоспарлы өтелу 7 жыл болатын, іс жүзінде станция қаражатты 4,5 жылда қайтарды — жоспардан жылдам, дәл тарифтің өсуіне байланысты. Жеті жыл ішінде бірде-бір ақау болған жоқ.
• Шаяндағы аурухана, 300 кВт. Ондағы мемлекеттік тариф киловатт-сағатына 85–100 теңге, ел бойынша орташадан екі есе жоғары. Станция 1,8 жылда өтелді: нысанда киловатт-сағат неғұрлым қымбат болса, қайтарым соғұрлым жылдам.
• «Мега Мерке» сауда орталығы, 452 кВт. Жоспар бойынша өтелу 3,5 жыл, іс жүзінде — 2,5–3 жыл.

Не істеу керек

Біріншіден — есептеу. «Шамамен» емес, өз электр шотыңыз, өз шатырыңыз және өз аймағыңыз бойынша: оңтүстік пен солтүстіктегі өндіріс айтарлықтай ерекшеленеді.

Сайтта калькулятор бар: алты сұрақ, екі минут, және сіз станция қуатын әрі екі өтелу мерзімін де аласыз — бүгінгі тариф бойынша және оның өсуін ескергенде. Есеп 50 кВт-тан бастап желілік станцияларды санайды; одан кіші нысандар мен гибридті шешімдер үшін қуат пен жабдықты инженер таңдайды.

Екіншіден — «қымбаттағанда есептейміз» деген оймен кейінге қалдырмау. Мұндағы логика керісінше: станция іске қосылған сәтте тариф неғұрлым жоғары болса, ол соғұрлым тез өтеледі, бірақ күту жылдары соғұрлым қымбатқа түскен болады.